daha ayrıntılı bilgi için nail yavuzoğlu' nun "caz müziğinde akor dizileri" kitabından yararlanabilirsiniz, tek başına başlangıç seviyesindeki biri için karman çorman gelebilir,

temel mantıgı özetlersek, major ve minor diziler üstüne inşa edilen modlar var. en temel olanları major(dogal olarak aynı notaları iceren naturel minor) gamı üstüne yapılanmıs olanlar. esasında nasıl do majoru, la minorden ayıran şey, parcanın cözüldüğü kök ses ise, diğer diziler içinde durum aynı..
eger parcanızın cozuldugu nota (örneğin do) major gamda
1. derece ise do major dizinin kendisi,
2. derece ise re dorian
3. derece ise mi phrygian
4. derece ..... fa lydian
5. derece.... sol mixolydian
6. derece.... la aoelian (la minor)
7. derece.... si locrian

major dizinin 1, 4, 5 nci derecelerini kök ses kabul eden diziler major özellik tasıyor, yani köküyle arasında major/buyuk uclu aralık var... 2, 3, 6, 7. dereceleri kök ses kabul eden diziler minor özellik tasıyor...

normalde, cok basit bir parcayı düşünürsek, parcanın bir tonu vardır, sadece bir dizinin notaları ve o dizinin icerdiği notaları iceren akorlar basılır. calan insan arkada calan akorları düşünmez ton değişmiyorsa, parca c major ise, melodiyi calan zibidi emprovize takılırken c majorun notalarını basmak kaydıyla istediği şeyi deneyebilir. fakat bazen modulasyon gerekebilir, modulasyon olmasa bile, parcanın tonunun icermediği notaları iceren bir akor girebilir dogac sırasında, işte o zaman hangi dizilere gecebileceğinizi, o akorun karakterine hangi dizilerin gidebileceğini tahmin etmek güzel bir avantajdır.
bir de bu dizilerin melodik minor ve armonik minor derecelerinden elde edilenleri var, jazzda cok önemli yer tutuyorlar özellikle modulasyonlar icin ama bunları kavramadan onlara geçmek pek mantıklı değil, zaten nail yavuzoglu' nun ya da baskasının ilgili bir kitabını alırsanız hepsi yazıyor, eger ciddi iseniz almanızı öneririm cunku kitabı acıp pratik yapmakta kullanıyor insan, okuyup kenara koymakta değil. ve modlar da calarak calısmadan kavraması zor şeyler.dizilerin cogu kitapta en fazla 5 sayfa tutmasının nedeni de bu, yazılarak anlatılmasında hicbir olay yok. ama hangi dizinin nasıl bir duygu yaratabileceğini kavramak tamamen sarkı dinleyerek ve onunla calmaya calısarak olacak birşey.

cok dinlediğiniz parcaları analiz edin. tonunu bulun, üstüne bildiğiniz dizilerden solo atmaya calısın, uyuyorsa o dizidir, uymuyorsa diziyi değiştirin, yeni ögrendiklerinizi deneyin, bir süre sonra zaten hangi dizide nasıl sesler var kavrıyorsunuz, elinize enstrumanınızı almadan tahmin etmeye baslıyorsunuz, gayet zevkli bir oyun oluyor. bunu basit parcalarla yapmak en güzeli.
eger gitaristseniz gitarist albumlerinden gidelim biraz örnek vermek icin:

major(ionian): bildiğimiz aptal cocuk parcaları bu diziden. daha dün annemizin mesela. satriani' nin always with me, always with you' sunu örnek verelim. titanic' in soundtracki de major mesela, hep mutlu diye bildiğiniz bir dizi, gelmiş hüzünlü sahnelere cok iyi giden bir soundtrack olmus. bunalım grup nirvana' nın, kurt cobain' in kıcını yırta yırta bunalım yaptıgı sarkısı all apologies da major. yani öyle minor hüzünlü, major mutlu, yasasın matematik diyerek yıpratmayalım kendimizi.

dorian: bu dizinin minor diziden tek farkı, minordeki kucuk 6lının, büyük altılı olması. blues calarken, gitaristler genelde basılan akora göre bu 6lıyı büyük ya da kücük olarak calabilirler, yani minor gama alıskınsanız ögrenmeniz hic zor olmaz, bir sürü örneği var...satriani' nin cool#9 parcası güzel bir örnektir, o parcayı dinlerken siz de eşlik etmeye calısabilirsiniz minor gamından, uymayan tek notanın 6lı oldugunu görüp değiştireceksiniz zaten...güzel minor modulasyonu örneği vereyim, gitarist albumu değil gerci:
garbage - stupid girl şarkısında, parca dorian baslar, temel melodi büyük 6lıya dayanır, sonra nakarat öncesi kısımda(su yanlardan kuvvvkuvviik diye seslerin geldiği kısım) tonun kök sesi fadiyezden rebemol'e kayar, minor gama gecer parca.
ayrıca bu gam, türkülerde de kullanılıyor, "uzun ince bir yoldayım" böyledir mesela.

phrygian: bildiğiniz arabesk gamıdır. cidden öyledir, orhan gencebay seviyorsanız, böyle güzel parcaları var. bir baska örnek, pearl jam-once sarkısında verilebilir. gördüğünüz gibi aynı dizi cok farklı yerlerde farklı etkiler yaratabilir.

lydian: en sevdiğim gamdır. satriani' den devam edelim: flying in a blue dream ve time machine sarkıları bu gamdandır, cok gizemli bir havası vardır, jazzda cok kullanılır, özellikle manyak modulasyonlara el veren gamların major olanıdır(aynı görevi yapan benzer bir gam da lydian b7' dir, melodik minor üstüne kurulmus, bahsetmediğim ve burda bahsetmeyeceğim bir dizi). aynı zamanda simpsons' un müziğini hatırlayın işte bu o dizi dream theater-regression da bu dizidendi sanırım.

mixolydian: major(ionian) diziden tek farkı, 7. sesle kök ses arasında yarım aralık değil tam aralık olmasıdır(7. ses bemol almıstır) normalde 7.ses, kök sesle arasında yarım aralık varken kök sese gitmek ister, burada ise daha farklı kompozisyona el verebilir. su anda steve vai-answers dinliyorum, bu parca mixolydian 'dır. satriani' nin summer song da öyle.

aeolian(bildiğiniz minor): bildiğiniz naturel minor, yamugu yoktur, kolay ogrenilir, akdeniz aksamlarından glam balladlarına kadar bir sürü yerde örneği var, cogu metalci kardeşimizin vazgecilmez tutkusu. cogu gitaristin ve müzisyenlerin en cok ünlenmiş balladları da bu gamdan, ben bunu bu dizinin en kolay ogrenilen(yaygın kullanımından ötürü) dizi olmasına baglıyorum. vai- for the love of god, satriani- forgotten, gary moore-still got the blues, gitarist değil ama sting-shape of my heart eheh... haluk levent de, ayna da, kendini onlardan farklı sanan yüzbin underground grup da hala bu ton içinde aynı akor kalıplarını kullanarak parca yapıyor.

locrian: cok garip, kararsız ve karanlık bir gam. parca örneği veremeyeceğim, aklıma gelmiyor, ama bu gam da jazzda modulasyon icin kullanılan en baba gamların minor olanı(bir de super locrian-altere olanı var, bundan daha güzeldir bence, melodik minor üstüne kurulmus olan)
simdi kucuk bir tip. petrucciseverler icin... zamanında guitarworld.com' daki makalesinde yayınlamıstı. parca sırasında atonal(ton dısı) bir nota bass ses olarak verildiğinde, akoru major olacak bir akor basın(ya da basmayın), ve kök sesi girilmiş olan bass ses olacak şekilde lydian ya da lydian b7 gamından parca üstünde calmaya devam edin, bu diziye girdiğiniz yer bir önceki ölcüde basılan en son notaya en yakın nota olsa daha tatlı olur. bu tarz geçişlerle parca icinde bir sürü modulasyon yapabilirsiniz. en basit örneği steve vai-die to live parcasının ortasında bir solo girer... akorların bass notaları kromatik ilerliyor, akorun bass notası kök ses olacak sekilde parcanın dizisi lydian-minor arasında gidip geliyor, istese sonsuza kadar devam ettirebileceği bir akor zincirlemesi. satriani' nin berklee' deki ögrencilerine verdiği bir egzersiz var, yine lydian kullanarak biryerde basların 12 notanın tümünde dolastıgı ve bir döngü tamamladıgı, sonu olmayan, cok melodik duyulan, ve kulaga öyle jazzımtrak gelmeyen bir egzersiz.(egzersizin adı endless rain, ogrenciler endless pain diyor bir türlü bitmediği icin parca) bunda da aynı trick vardı yanılmıyorsam. bu trickin kullanıldıgı bir sürü dream theater işi var.

eger diziyi bilirseniz, ve dizinin notalarını gitar klavyesi üstünde görmeye alısırsanız, dogac solo atması da zevkli, bilmeyene gösterişli gelen bir olaydır.

alıntı...(awakeone)