Trakya Müzik
Forumdan yeni Başlıklar : Yamaha Or 700 V1 Hotel California-Ritm & Demo Çekirge-2-Berkcik Çekirge-3-Berkcik Banane-Ankara-Beypazarlı Bayramlık-Sört-2-4- Bas-Bas-Paraları-2-Berkcik Bas-Bas-Paraları-Vokal-Li-Berkcik Bağa-gel-Bosatana-Gel-berkcik= Asmalarda-Üzüm-BUYRUN Ankara-Ritim-Buyrun-Berkcik Roland GW8 RTM Demo Ketron x1 demo pa 55 pa 60 arıyorum acilen olgun şimşek aşkolsun altyapısı lazm pa 800 pad pa800 ekipmanları hk Türk müziği makamlarinin ruhi ve psikolojik etkileri yamaha or 750 tr ??? Cumanız-Mubarek-Olsun Piyanist Üstadlarıma 1 Soru
Go Back   Trakya Müzik > Müzik Çeşitleri Ve kaynakları > Müzik Çeşitleri

   
Yeni Konu aç  Cevapla
 
LinkBack Seçenekler Facebook Paylaş
Alt 02-08-2010   #1 (permalink)
Yönetici
 
Berkcik - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Profil
Üyeliği: 01-01-2006
Şehir: İstanbul
Konular: 276
Mesajlar: 1.236
Teşekkürler
Teşekkür Etmiş: 430
Teşekkür Almış: 1.152

Başarı Gösterimi

Enstrumanım
Or700Tr V.1

Sponsor
Thumbs up Türk Yaylı Çalgıları Tarihi

   
OKLU’NUN (IKLIĞ) İLK TOPRAKLARI
Orta Asya’da Iklığ:

Orta Asya’da yapılan ilk kazılarda çıkan duvar resimlerinin en eskilerinde görülen bazı çalgılar arasında okluya(ıklığa) rastlanmamıştır.Araştırmacı C.Sachs bu yoldaki ilk izin, 8.veya 9. yya ait olduğunu söylemektedir.Bazı araştırmacılarsa, ilk karşılaşmanın 6.yy da olduğunu söylemektedirler.


M.Courant, ”Çin Musikisi” monografyasında, oklu çalgıların Çine kuzeyden geldiğini,daha ziyade Müslüman ve Moğol saz takımlarında devamlı yeri olduğunu belirtmiştir.


Uygurlarda esas çalgı kopuzdu.Önce onu ok ile çalmaya başlamış,sürtmeye daha yatgın ayrı kopuzlar yapmış ve bu yeni haline “oklu kopuz” adını vermiş olmaları pek mümkündü.”Ok” la “ kopuz” kelimelerinin birleşimi zamanla kısalarak, yaylı saza kimileri yine sadece ”kopuz”, kimi de kısaca “oklu” (ıklığ) adını vermişlerdir.



Anadolu’da Iklığ:


Iklığ’la ilgili elde kalabilmiş en eski Türkçe metin, Selçuklu çağının Anadolu’daki kapanış dönemindendir.Önceden Raif Efendi’de bulunup nazımı bilinmeyen şiirin şu mısralarında ıklığ ile kopuz başbaşa anılıyorlar. (Kamancı yay çeken anlamındadır):

Gerü varam bir kişi yolda gezerdi
Urur kamancı şeyler ol ıklık
Bizi sevenlere budur konıklık
Dahi birisünün söyler aşı tuzu.



14.yy dan Germiyanlı Şeyhoğlu Mustafa’nın “Hurşit ve Ferahşat”ında sazın adı şöyle geçer:
Görür ıklık çalar bir köse Durmuş
Halayuk derli gelmiş kulak urmuş.

15. yy da yine Germiyanlı olan Ahmed-i Dai’nin “Çenkname”sindeki şu mısralarda, rebab ile ıklığın yan yana düşünülmesi sebepsiz değildir.(O çağda rebab, henüz mızraplı bir kopuzun farsçadaki adıydı):

Kulağı halkalı def eski yarum
Rebab, ıklık yanumca destiyorum
Bana şuşta ve ud ahenk ederler
Neraya gösterürsem yol giderler.

15.yy dan Aydın’lı Dede Ömer Ruşeni’de şunu okuyoruz:

Sen benim yanımda görsen ıklığ’ı
Nidigün ol dem bilirdün saklığı.

16.yy sonlarında İnegöl’lü Mustafa’nın tertiplediği “Cami-ül Fürs” lügatında bunları görüyoruz:
Çegane (farsça) usul çalarak,ve ıklık dahi demişler rebab manasına.
Kemançe (farsça) ıklık ki çalarlar çegane manasına.

Kanun –ül Edeb Tercümesi kitabı Türkçe’ye çevrildiğinde ise karşımıza şu çıkar:

El- rebab (Arapça)Bir sazdır ki gaçek , kemançe ve ıklık dahi derler.

1- DIZDIR:Erzincan’ın Kemah ilçesinde kullanılan basit bir yaylı çalgının adıdır.

2- FASIL KEMENÇESİ-KEMANÇE : Uzunlama ikiye bölülü, armudun yarısı biçiminde olduğundan, bu yaylıya armudi kemençe de denildiği olur.Şeklinden başka kirişlerinin tırnak yüzleriyle çalınışı bakımından da ıklığ tipinden büsbütün ayrı ve sesi ondan daha boğuktur.

3- GIVGIV: Denizli’nin Çalı ilçesinin Zeyve Köyünde kullanılan yaylı çalgıdır.Muhakkak surette kabak cinsindendir.

4- GIVGIV: Niğde civarında gezgin oymaklar arasında yaygındır.Bir tahta parçasına,atın kuyruk veya yelesinden dört tutam kıl gerilip bunlara yayla sürtülerek çalınır.

5- GIYGI: Bazı Edirne ve Deliorman Türk köylerinde,Anadolu’dan da Eskişehir’in Satılmış köyünde yaygın olarak kullanılan yaylı çalgıdır.




6- GIYGIRAK: Çorum , Havza(Samsun) ve Amasya’nın bazı köylerinde yaylı çalgıya bu adı verirler.

7- GIYGIY: Malatya,Urla(İzmir) ve amasya’nın bazı köylerinde yaylı çalgı anlamında geçer.
Çoğu şehirlerde keman sesi için halk arasında gıygıy sesi tabiri kullanılır.

8- GANGİLİ: Kırşehir köylerinde yaylı çalgıya verilen addır.O yöreye has bir çalgı olup olmadığı bilinmemeketedir.

9- HEGİT: Eğit de denir.Bugün ıklığdan çekilce ayrı ise de gövdesi kabaktandır.Köylü yapısıdır.Adana’da bazı güney Türkmen obalarında vardır.(Enstrümana verilen bu ad Macarlar’ın yaylı sazlarından “Hegüt” le benzeşmektedir. Bu isim benzerliği müzikolog Bela Bartok’ un da ilgisini çekmiş ve memeleketine döndüğünde bunu yazmıştır.

Iklığ- Okluğ kelimesinin muhaffef bir söylenişidir.1500 yıllık Türk kültürüne bağlı bir tarihi vardır.Söyleniş itibariyle başka bir dile kaymamıştır.Yabancı dil etkisinin dilimiz üzerinde arttığı son zamanlarda, sazın ismi kendisinden önce kullanılmaz hale gelmiştir.
Oklu çalgıların prototipi ıklığdır.Avrupaya önce Hunlar eliyle tanıtılmıştır.

10- IKLIK: a) Iklığ kelimesi, ıklık kelimesinin en eski metinlerde pek az görülen, fakat asırdan asıra söylenerek yerleşmiş şeklidir.Anadolu’da bazı köylerde bu söyleniş ıhlıh olarak da karşımıza çıkar.
b) Ahmet Vefik Paşa şu tarifinde : Çenk türküde ıklık dedikleri saz ve çan muhaffeti: Çengule, Zengule, Zil, Çarparia.Çağana diyor.Kaşgar’lı Mahmud’a göre de Türkçe de Çenk zil demekti, ki bu doğrudur.
c) Terim olarak ıklık kelimesini Fransızca cliguette ve Almanca Klapper genel adlarının karşılığı olarak yaşatabiliriz.fiili ıklıkdatmak olur (Cliguer). Kastanyetleri ıklıkdatarak oynuyordu... Bizim bazı oyunlarımızda kaşıklar ıklıkdatılır ...gibi.
Eklenmiş Resmin önizlemesi
Türk Yaylı Çalgıları Tarihi-yaylisazlarasyajpg   Türk Yaylı Çalgıları Tarihi-yayliguneyjpg  


Butonu Lütfen unutmayın

Üyelik-Sözleşmesi-Okuyun
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Ankara Havaları
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Demolarım
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Berkcik-tsm-md-topic-sayfası
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Berkcik-MD-Topic-Sayfası
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Yamaha Bölmünün Tüm Sabit Konuları aşağıda Listelenmiştir.
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]
Berkcik isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Alt 02-08-2010   #2 (permalink)
Yönetici
 
Berkcik - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Profil
Üyeliği: 01-01-2006
Şehir: İstanbul
Konular: 276
Mesajlar: 1.236
Teşekkürler
Teşekkür Etmiş: 430
Teşekkür Almış: 1.152

Başarı Gösterimi

Enstrumanım
Or700Tr V.1

Sponsor
Thumbs up

6- GIYGIRAK: Çorum , Havza(Samsun) ve Amasya’nın bazı köylerinde yaylı çalgıya bu adı verirler.

7- GIYGIY: Malatya,Urla(İzmir) ve amasya’nın bazı köylerinde yaylı çalgı anlamında geçer.
Çoğu şehirlerde keman sesi için halk arasında gıygıy sesi tabiri kullanılır.

8- GANGİLİ: Kırşehir köylerinde yaylı çalgıya verilen addır.O yöreye has bir çalgı olup olmadığı bilinmemeketedir.

9- HEGİT: Eğit de denir.Bugün ıklığdan çekilce ayrı ise de gövdesi kabaktandır.Köylü yapısıdır.Adana’da bazı güney Türkmen obalarında vardır.(Enstrümana verilen bu ad Macarlar’ın yaylı sazlarından “Hegüt” le benzeşmektedir. Bu isim benzerliği müzikolog Bela Bartok’ un da ilgisini çekmiş ve memeleketine döndüğünde bunu yazmıştır.

Iklığ- Okluğ kelimesinin muhaffef bir söylenişidir.1500 yıllık Türk kültürüne bağlı bir tarihi vardır.Söyleniş itibariyle başka bir dile kaymamıştır.Yabancı dil etkisinin dilimiz üzerinde arttığı son zamanlarda, sazın ismi kendisinden önce kullanılmaz hale gelmiştir.
Oklu çalgıların prototipi ıklığdır.Avrupaya önce Hunlar eliyle tanıtılmıştır.

10- IKLIK: a) Iklığ kelimesi, ıklık kelimesinin en eski metinlerde pek az görülen, fakat asırdan asıra söylenerek yerleşmiş şeklidir.Anadolu’da bazı köylerde bu söyleniş ıhlıh olarak da karşımıza çıkar.
b) Ahmet Vefik Paşa şu tarifinde : Çenk türküde ıklık dedikleri saz ve çan muhaffeti: Çengule, Zengule, Zil, Çarparia.Çağana diyor.Kaşgar’lı Mahmud’a göre de Türkçe de Çenk zil demekti, ki bu doğrudur.
c) Terim olarak ıklık kelimesini Fransızca cliguette ve Almanca Klapper genel adlarının karşılığı olarak yaşatabiliriz.fiili ıklıkdatmak olur (Cliguer). Kastanyetleri ıklıkdatarak oynuyordu... Bizim bazı oyunlarımızda kaşıklar ıklıkdatılır ...gibi.



11- KARADENİZ KAMANÇESİ: Bu anlamda kamançe yazmamalıdır.Çünkü köylerde incedir.Yarım armudi fasıl kemençesinden ayırtetmek için bizler tarafından bu isimle anılmaktadır.Yoksa kullanıldığı yörede köylüler sadece kemençe (Hemşin tarafında çemençe) ve çalanına kemençeci derler.Bölgesinde hala canlılığını korumaktadır.Dar ve uzunca biçimli,sırtı düz bir görünüşü vardır.
16.yy Macar hegedüsü ile yakınlığına inanılmaktadır.Giresun dolaylarında ıklığ izleri bulunması şimdiki sazın oralarda da eski kemençeyi istiflah ettiğini (yerine geçtiğini) ispat etmektedir .Şimdiki kemençe de ıklığ gibi dik aşağı ve otururken dize dayatılarak çalınır.Karadeniz kemençemiz iki sesli çalınmakta ısrarlı özelliği dikkati çeken bir çalgıdır.

12- KEMENÇE: Bitlis’te ıklığın adıdır.Biçimce ıklığın aynısıdır.karadeniz kemençesi bu bölgede görülmemektedir.

13- KEMEN, KEMENE, KEMANE, KEMAN: Bazan küçük, bazan daha irice çoğu zaman köylü yapısı ve ıklık gibi dize dayatılarak çalınan “köy kemanı” çeşitleridir.(Keman ve kemançe adları Osmanlılık hatırlarından olarak Romanya ve Yugoslavya köylerinde sazın çalınış özellikleriyle bazı yerlerinde hala vardır.Besarabya Gagauzları violan’a kemençe demektedirler).

14- KILKOPUZ: Karadeniz kemençesinin bir çeşitidir.günümüz için böyle olmakla beraber adından da kıllı kopuz olarak bahsedilmektedir.(yani daha evel ıklığ biçimindeolduğunu anlamak güç değildir).Tokat’ın Karaçay köyünde varlığı tahkik (soruşturma) ve tespit edilmiştir.Şimdi kemençe de denmektedir ve telleri kıldan değildir.Belli ki şimdi saz kuzeyden inip burada da eski tipin yerini almıştır.ilave etmek gerekir ki; ıklığa çok zamandır Moğollarca “khıl-khur” denmekteydi ki, hala da öyledir.Bu birleşimdeki “khıl” sözü kıldır, “ khuur “ da kovuz (kopuz) dur.yani Kıl -Kopuz demek olur.

15- KIRBIZ: ”Kılkopuz” dan hafifletilmiş olsa gerektir.Tire ilçesinin Salatın Köyünde kabaktan, çanaklı biçimde yapılan bir çalgının adıdır, ıklığdır.Tire ‘de yaylı çalgıya “Kırbız” adı verilip buna keman kelimesi eklenmez.

16- KABAK: Güney Batı ve Orta Anadolu köylerinde çanağı su kabağından yapıldığı için ıklığ ona göre ad edinmiştir.Kabak çalan kişilere da ” kabakçı “ denmektedir.
Ayrıca geçen zamanla birlikte şeklinde bir değişikliğin olmaması göze çarpmaktadır.

17- KOĞUŞ: Bir çeşit Gagauz halk kemençesinin adı Besarabya’daki köylerinde yalnız budur.Koğuş şimdilerde göğüste çalınıyorsa da, şimdilerde dizde çalnıyor olduğu muhakkkakdır.Macar hegedüsünde de violanın tutş etkisi zamanla kendini göstermiştir.

18- NAHORA: Mardin’in Midyat ilçesinde ıklığın adı budur.Görülen bir örneğinde,göğüs tavşan derisinden,sırt çanağı ve sapı ceviz ağacındandır.Teller ve yay demeti et kılındandır.Yay çubuğu mahlep dedikleri ağaçtandır.
İsim nakara aslından olabileceği gibi, Arapçada naakır adlı bir ok çeşidi de kayıtlıdır.Buralara horasan yününden çok halk gelmiş olduğuna göre,şu kökler de dikkate alınmalıdır:Sanksritçede nakula çalgı demektir.Farsça da nakura mızrabın adıdır.Bu andırmalar dışında başka hiç bir dil ve kaynakta oklu çalgı anlamında “nahora” adı yoktur.Sazın tipinin tıpa tıp ıklığ prototipinde olduğunu hatırlatmakta fayda vardır.

19- SİNAN KEMAN: Buna Suna Keman da denilmiştir.Çorum’un Alaca ilçesinde dut ağacından yapılan Karadeniz kemençemizin biraz irircesi olan,başı violon kafasından mülhem (esinlenilmiş) gevrek sesli ve az rastlanan bir oklu çeşididir.meraklı bir yapıcının çoğalttığı eşit örnekler o yörede uzunca zaman kullanılmıştır.Dize dayatılarak çalınırdı.Hala revaçta kalıp kalmadığı bilinmemektedir.Arapgir’ de de bir çeşidi vardır.Bir tanesi Ankara Devlet Konservatuarı Folklor Arşivi’nde bulunmaktadır.sürgecinin adı ok idi.

20- YAY: Safranbolu’nun bazı köylerinde kullanılan ayrı bir kemençe çeşididir.Sunakeman büyüklüğündedir,faakat kiriş tel tertibatı başka türlüdür.Şeklen hayli büyük görünmektedir.Biçiminin yay ile hiç bir benzerliği olmamasına rağmen bu adı taşıması sürgecine ok denilmesindendir.

21-SÜRGEÇ:Bu bir yeni terim değildir.Güney Anadolu ‘nun köy kemanelerinde yaya böyle denir.kamancılar şahadet parmaklarıyla yayı gerdirerk kullanırlar,çünki çubuğun kılları gevşek yapıdadır.gerdirip gevşetmeleriyle havayı(müzik,kaide,melodi) idare ederler.ustalık bu değişmelerin yürütülmesindendir denmektedir.

21a- YAY: Bu adın “ok” un yerini nisbeten geç bir aşama sonrası aldığı hissedilmektedir.”Sürgeç”tertibindeki eski okun yerini gergin yayın İstanbul’da batı keman arşesi tanındıktan sonra tuttuğu düşünülebilir.

21b- OK: Telli çalgı sürgeci anlamında olarak bu kelimenin Türkçe’ de daha eski ve diyalekler çapında yaygındır hemde bunu tercihte devam eden yörelerimiz çoğunluktadır.

21c- REBAB: Bu isimde bir oklunun Anadolu’da varlığını değil köylümüzce o adın hiçbir zaman kullanılmamışlığını belirtmek üzere burada bahsi geçmektedir.Kelimenin Asya da epey yayıldığı bilinmekle beraber, zamanla tahrife uğramıştır.

Eklenmiş Resmin önizlemesi
Türk Yaylı Çalgıları Tarihi-yaylikemencejpg  


Butonu Lütfen unutmayın

Üyelik-Sözleşmesi-Okuyun
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Ankara Havaları
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Demolarım
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Berkcik-tsm-md-topic-sayfası
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Berkcik-MD-Topic-Sayfası
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Yamaha Bölmünün Tüm Sabit Konuları aşağıda Listelenmiştir.
[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]
Berkcik isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla

Trakya Müzik
Copyright ©2001-2010

Search Engine Friendly URLs by vBSEO 3.3.2

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156