Çin’de Müzik

Berkcik · 02-08-2010

Çin müziğinin kökleri çok eskilere dayanır. Gerçekten de, M.Ö. XI. yüzyılda, Şang Sülalesi döneminde parlak örnekleri ortaya konmuş olan Çin müziğinin, çok daha eski taihlerde ortaya çıkmış olduğu kuşku götürmez. Sağlamlık ve dengeliliği bakımından olağanüstü bir nitelik taşımasına karşın, Çin müziği durağan bir müzik olmamıştır; geniş toprakları, kalabalık bir nüfusu olan eski bir ülkenin sanatından beklenecek her türlü çeşitlilik ve zenginliği yansıtmaktadır.

[Üye Olmadan Linkleri Göremezsiniz. Üye Olmak için TIKLAYIN...]

Üstelik Çin müziğinin önemi Çin’in ulusal sınırlarının ötesin uzanır. Kore, Japonya ve bütün Güneydoğu Asya’da, Çin’in çalgılarına rastlanmasının yanı sıra, Çin müziğinin repertuar ve üslup özelliklerinin etkisi sezilir.

Çalgılar

Çin Müzik anlatımının başlıca formlarından birini oluşturan geleneksel Çin tiyatrosunda, gerek müziğe, gerek tiyatroya kendine özgü katkılarda bulunan çalgılar kullanılır. Düz lavta ya da “yuéh-cin” (1) ve perdesiz uzun saplı lavta ya da “san şien”(5), ezgili bir anlatım elde etmek için öbür telli çalgılarla birlikte kullanılır. “Hu-çin”(2) e “erh-hu”(9) gibi telli yaylı çalgılar, melodiyi çalarlar. Batı kemanlarının tersine, bu çalılarda yalnızca iki tel vardır; bu teller üst üste gerilir ve yayın kılları tellerin arasından çekilir. Çift kamışlı, vızıltılı bir ses çıkaran üflemeli çalgı “sona”(6) ara sıra askeri törenlerde kullanılır. Ritim çalgılar, kontrast ve anlatım sağlamak için kullanılır, “şiao la”(3) ve “da lo”(4) büyük gongları, “pan”(7) şakşaklarını ve “ku” genel adı altında toplanan davul(8) çeşitlerini içerirler.

Çalgılarla ilgili ilk tanımlara, Çin krallıklarının M.Ö. II. yüzyıldan önceki tarihini belgeleyen büyük klasiklerde rastlanır. Odlar Kitabı’nda (Şi Çing) daha M.Ö. X. yüzyıl döneminden şarkı sözleri derlenmiştir. Bu sözler çalgıların dinsel eğlencelerde kullanılmasını anlatır. En sık sözü geçen çalgılar davullar, çanlar, ziller, zitherler, flütler ve ağız orglarıdır(bir tür ağız mızıkası). Günümüzde kullanılan ya da tarihsel açıdan önem taşıyan çalgılar aşağıda anlatılmıştır.

Vurmalı Çalgılar arasında Cou döneminin tınlamalı taş çanları olan “çing”ler, günümüzde Köfüçyüscülük törenlerinde hala kullanılmaktadır. Başka bir erken dönem çalgısı da Han Sülalesi’nin askeri seferleri sırasında Çin’e getirilen, Güneydoğu Asya’nın dinsel tören çalgısı “tung ku”dur (fıçı biçiminde, tunçtan yapılmış bir tür iri metal davul). Bu çalgı metal işçiliği ve süslemeleri bakımından olağanüstüdür. Günümüzde Taocu dinsel törenlerde, ayrıca operada çeşitli büyüklüklerde gonglar (lo) ve ziller (po) kullanılmaktadır.

Operayı yönetmede kullanılan çalgı, dikdörtgen şakşaklardan oluşan “pan”dır. Buddhacı törenlerde, simgesel olarak balık biçiminde oyulmuş kafur ağacından yapılma bir yarık-gong olan “mu-yü” (“Çin tapınak bloku”), müziğin vuruşunu belirlemek için kullanılır.

Birçok farklı çeşidi bulunan, “ku” genel adı altında toplanan davullar, halk müziğinde, dinsel törenlerde, operada ve eğlencelerde kullanılır. Davullarda, deri yüzler, genellikle ağaç çerçeveye çivilenir ve genellikle tokmaklarla çalınır. Çok yaygın bazı davul çeşitleri arasında, Çin’in kuzey kesiminde balad şarkıcıları tarafından kullanılan, düz biçimli “çiçek davul” (hua-ku), Çin’in heryerinde rastlanan çift yüzlü varil biçimli “büyük davul” (te-ku) ve gıcırtılı, kuru bir ses üreten, tınlayıcı küçük bir yüzü bulunan tek yüzlü “opra davulu” (pank-ku) sayılabilir.

Üflemeli Çalgılardan bambu flütleri, günümüze eski Çin’de kullanıldıkları basit biçimleriyle gelmişlerdir. Bir ucundan üflenen “şiao”nun yumuşak bir sesi vardır. Küçük topluluklara uygun düşen bir flüttür. Yandan üflenerek çalınan flüt (ti) daha keskin bir ses çıkarır, daha geniş anlatım efektlerine olanak verir. Ağızlığının yanında bulunan pirinç kağıdıyla örtülü deliği, “di”ye vızıltılı bir tını verir. “Di” yorumcuları son derece ustaca teknikler geliştirmişlerdir. Serbest kamışlı bir ağız orgu (ağız mızıkası) olan “şıng dı” çok eski bir çalgıdır. Din dışı müzikte ve Könfüçyüscü müzikte çok sınırlı bir kullanımı bulunmasına karşılık, akorlu, benzeri olmayan bir ses örgüsü üretir. Şaum (zurna) ailesinden çift kamışlı “sona”, Yakındoğu’da, Asya ve Avrupa’da da yaygın biçimde kullanılır; Çin’de Taocu törenlerde, bazen de operada çalınır.

Telli Çalgılardan “şé” ve “çin”, eski eski dönemlerde bilginlerin aşagi yukari tümü tarafindan çalinmiş zitherlerdir. Bu bilginler, söz konusu çalgilar için, çok karmaşik bir repertuar ve son derece ayrintili bir nota yazim sistemi geliştirmişlerdir. Ilk olarak XV. yüzyil başlarinda ortaya çikan “çin” müzigi derlemeleri, notaya alinmiş müzigin en büyük kaynagini oluşturur. Daha parlak sesli, 13 telli bir zither olan “ceng”, eglence amaçlarina daha uygun oldugundan, halk arasinda büyük ölçüde yayginlaşmiştir. Bu çalgi, komşu ülkelerde de yayginlaşmiş (Çin Kültürünün Dogu Asya’daki etkilerine bir örnektir), sözgelimi Japonya’da “koto” adiyla VII. yüzyildan başlayarak çalinmiştir. Yakindogu kökenli, tokmaklarla çalinan birtür sartur olan “yang-çin” eglencelerin en sevilen çalgilarindandir.

Mızrapla çalınan öbür telli çalgılar içinde, perdeli kısa birer boyunları bulunan iki lavta sayılabilir: Armut biçiminde bir teknesi olan ”pi-pa”, yuvarlak tekneli “ay gitarı” adı verilen “yue-çin”. “San şi”, uzun boylu ve yılan derisi gerili küçük teknesiyle bunlardan biraz farklıdır. IX. yüzyıldan bu yana, geniş bir yaylı çalgılar ailesi gelmiştir. Bunlar genel olarak “hu çin” adıyla anılırlarsa da, her bölgedeki değişik biçim, öbür bölgelerdekinden değişik bir ad taşıyabilir. “Erh-hu”, “ching-hu”, ti-çin”, nan-hu”, “erh-şien”, “yeh-hu”, “tou-çin” vb. Bunların tümünde küçük bir tınlatıcının içinden geçen tel taşıyan bir boyun ve kılı, iki tel arasından geçen bir yay bulunur.

NOT: Çin müzik tarihinde değişik büyüklüklerde çalgı toplulukları görülmüş, eski dönemlerde bir çalgı topluluğunun büyüklüğü, sahibinin seçkinliğinin ölçütlerinden biri sayılmıştır.

Müzik Kuramı

M.Ö. VI. yüzyıl ile M.Ö. I. yüzyıl arasında yazılmış tarih metinlerinin, törenlerle ilgili metinlein ve edebiyat belgelerinin çoğunda, müzik yapılmasına ilişkin düşünceler ve tanımlara da yer verilmeye başlanmıştır. Bu metinler, eski Çin’in ana müzik mirasını oluşturan son derece işlenmiş ve karmaşık kusursuzluğu yansıtmaktadır.

Çin’de müzik ve müzik düşüncesi, herşeyi kucaklayan bir dünya görüşününanlatimi olmuş, müzigin kalpten dogduguna, evrenin bir imgesi olduguna inanilmiştir. Yazar Lü Bu-vey, “müzikten, yalnizca dünyanin anlamini kavramiş bir insanin söz edebilecegini” ileri sürmüştür. Müzigin davranişlari ve inanişlari etkiledigine de inanilmiş; müzik, yönetimin ve düzenin temeli sayilmiştir. Dünyanin uyumu için zorunlu sayilan müzikte, seslerin düzenlenmesi (akort) kesinligine gösterilen sürekli özen de, bu inançlari yansitir: Ses perdelerinin yeniden düzenlenmesi, her yeni imparatorun ilk yaptigi işlerden biri haline gelmiş ve Han Vu-di döneminde (M.Ö. 140-87), bir Imparatorluk Müzik Dairesi kurulmuştur.

Çin ezgisi, ek sesler de kullanılmakla birlikte, genel olarak beş notalı (pentatonik) bir ses dizisi üstüne kuruludur. Bununla birlikte, müzikte anlatım, ezgi kalıplarının değil, evrensel çağrışımları olan tek tek notaların işlevidir.Tek sese verilen bu ağırlık, tınıyı, çok büyük önem taşıdığı bir noktaya eriştirmiştir. Çin müzikçileri tınıdan, çalgılarının ve seslerinin sağladığı geniş renklendirme dizisinden, olağanüstü bir ustalıkla yararlanmışlardır.

Çin müziğinde çok sesliliğe rastlanmaz. Zither(kanuna benzer, 30-40 telli çalgı) çalgıcılarının tablaturalar kullanmaların karşılık, geleneksel nota yazılım sisteminde, dizinin her derecesi için ayrı bir işaret bulunur. Porte ile nota yazımında kullanılan işaretler, yakın dönemde dışarıdan alınmıştır.

**Nejat Levent** · 02-27-2010

eline saglik ustat cin muziginide ogrendik sayende tesekkurler.

02-27-2010	#2 (permalink)
Nejat Levent Genel Moderator Profil Üyeliği: 04-08-2005 Konular: 1054 Mesajlar: 3.618 Teşekkürler Teşekkür Etmiş: 1.244 Teşekkür Almış: 1.546 Başarı Gösterimi Toplam Başarı: 3 Başarı puanı: 18 Enstrumanım Sponsor	eline saglik ustat cin muziginide ogrendik sayende tesekkurler.

Seçenekler
Yazdırılabilir şekli göster Sayfayı E-Mail olarak gönder