Demo BölümüElinizde bulunan Her türlü demoyu buraya ekliyebilir ve buradan bula
bilirsiniz.
kendinize ait demolar varsa yayınlayabilirsiniz seve seve dinleriz..
hadi bakalım müzisyen arkadaşlar kendinizi ilk burada dinletin..
kendimdeki bu bilgileri müziğe yeni başlayanlar için tavsiye adı altında yazıyorum..
kafa sesinin tekniğine, nasıl çıkarıldığına falan girmiycem, uzun uzun anlatmayacağım; daha çok pratikteki kullanımları ile ilgili bişeyler yazacağım.
öncelike kafa sesi ve falset'in aslında ayrı şeyler olduğunu söylemekle işe başlayayım. evet herkes ikisini de aynı bilir ama aslında, yurt dışındaki ses eğitiminde bu iki terim "head voice" ve "falsetto" iki ayrı durumu ifade eder. türkçede ise bu iki terim birbiriyle eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. her iki terim de, nefesin göğüsten yükselerek kafaya doğru gitmesiyle ses tellerinin uzayarak değişimi sonucundaki rezonans seslerini ifade etse de, falset, daha kontrolsüz, eğitimsiz ve istek dışı oluşabilen sese verilen isimdir. kafa sesi ise falsetin kontrollü ve mutlaka ve mutlaka diyafram destekli olan halidir. buraya kadar sanırım herşey net. devam ediyoruz...
bu sesleri bizler günlük hayatımızda aslında farkında olmadan pek çok kere kullanıyoruz. falset ya da kafa sesi, frekans’tan bağımsız olarak çıkarılabilirler. yani tiz ya da pes sesleri kafa sesiyle verebiliriz çünkü dediğim gibi bu sesler daha çok nefesi gönderdiğiniz yerle alakalı bir olaydır. günlük hayatımızda fısıldarken, esnerken, çeşitli ünlem ve hayret seslerini çıkarırken vs bu sesleri farkında olmadan kullanırız. yani amerika’yı yeniden keşfetmenin alemi yok.
gelelim şarkı söylerken bu seslerin kullanımına. atalarımız ne güzel demiş: “bir deli kuyuya bir taş atmış, on akıllı çıkaramamış” şimdi bu konu da böyle bişey. sanıyorum ki yabancı ve kesinlikle kötü güçler biz zavallı vokallerin yastıklarının altına görünmeyen bir teyp koyuyor. bu teyp, biz uyuyunca başlıyor çalmaya: “kafa sesi, kafa sesi, kafa sesi... kafa sesiyle şarkı söyle, kafa sesi harikadır, kafa sesi kuş kondurur, kafa sesin yoksa yaşama daha iyi, kafa sesin yoksa yazıklar olsun sana....” falan diyor. biz de sabah kan ter içinde uyanıp “allahım allahım kafa sesini öğrenmem lazım, mevcudiyetimin yegane amacı budur” gibi triplere giriyoruz, daha “tam ses”imizi halletmeden başlıyoruz kafa sesini araştırmaya.
arkadaşlar açıklıyorum: bu kocaman bİr yalandir. kafa sesİ bİr vokalİn en büyük İdealİ değİldİr, olmamalidir. şöyle bir gerçek var, çalıştıkça, eğitildikçe kafa sesinin inceliklerini, parça içinde nasıl kullanacağını ve hatta geliştirebileceğini zamanla zaten öğrenirsin ve kafa sesini kullanmaya başlayabilirsin. ama sen daha olayın başındayken, hatta eğitim bile almamışken tutturursan kafa sesi kafa sesi diye o zaman sana yazık olur. daha ilerlemeden on adım geriye gidersin.
kafa sesinin kullanıldığı bazı parçalar vardır elbette ve hatta bunları söyleyebilmek için o sesleri sağlam da çıkarmak gerekir hani her baba yiğidin harcı değildir ama neden o şarkılardan başlamak gereksin ki? siz sanıyor musunuz ki ses eğitimine başladığınızda iki ses açmadan sonra verecekler önünüze aryalar, zor parçalar “hadi söyle de yorumunu geliştirelim” diyecekler... hayır öyle demeyecekler. do’dan başlayacaksın. en temelinden. en başından. o çok beğenip de gıpta ettiğin parçaları belki de 2 sene sonra söylemeye başlayacaksın. dolayısıyla derim ki ben kafanızı bu tip şeylerle yormayın arkadaşlar. bunu uygulamak için bu kadar acele etmeyin.
bizzat yaşadığım için biliyorum ki arkadaşlar, kafa sesi, özellikle erkekler için %90 gibi yüksek bir oranla sadece çok içkili olduğun bir masada arkadaşlarının ısrarı sonucu bir şarkıya normal tonundan 2-3 ton yukarda başladığında kullanılır. bunun sebebi de gelecek olan daha tiz notaları “çıkaramadı” olmamak içindir. anlatabildim mi, yani normal bir hayatı olan insanlar için kafa sesi işte ancak bu kadar hayati bir önem taşır. geri kalan %10 ise özellikle bu tip sesler için yazılmış olan şarkılarda kullanılır. ki dediğim gibi, bu şarkılara gelene kadar önümüzde niceeeeeeee şarkılar var daha. siz koyun kafanızın sesini bir taraflara, demlemeye bırakın, başlayın öncelikle tam sesinizi geliştirmeye, diyafram kullanımını öğrenmeye, artikülasyona, diksiyona, nefes egzersizlerine, düzenli bir hayata tabiiki sigarasız ama...
sevgilerimle patlaşmak istedim sizinle inşallah yeni başlayan dostlarım için yaralı olur bu yorumlarım...
dostlarım bu adam ne diyoo yaa diyenleriniz vardır içinizde belki ama aklınızda bulunması gerekenleri sizlere sunuyorum..bişeyler yazmamışsınız ama okuduğunuzu görür gibiyim.bilgilerimi sizinle paylaşarak eğer size birşey katıyorsam ne mutlu bana...
sesin korunması
ses sanatçılarında ses bozukluklarının nedeni
türkiye'de ki profesyonel ses sanatçılarının en önemli sorunlarından biri, seslerindeki bozulma nedeniyle başvuracakları yeterli sayıda foniatrın olmayışıdır. foniatr, müziğin temel bilgilerine sahip, şan tekniğini de bilen ve sadece ses bozuklukları ile ilgilenen kulak, burun boğaz uzmanıdır.
türkiye'de foniatr'ın az sayıda bulunmasının yanı sıra, öneminin bilinmeyişi de büyük sorundur. çünkü birçok sanatçının, foniatriarın görevini üstlenen kbb uzmanlarından beklentileri çok farklıdır. uzmana başvuran sanatçının amacı, ses bozukluğunun birtakım ilaçlarla bir an önce giderilmesi ve sahne çalışmalarının kesintiye uğramamasıdır. oysa ses bozuklukları konusunda eğitim görmüş, deneyimli bir kbb uzmanının görevi, ses bozukluğunun nedenlerini saptadıktan sonra bunu ortadan kaldırmaktır.
ses sanatçılarındaki ses bozukluğu nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:
1- tekniğin kusurlu olması: şarkı söylemeye yeni başlayan bir şarkıcının tekniği yanlış olabilir ve gırtlağını fazlasıyla zorlayarak birçok sorunla karşılaşabilir. bu durum kendini kanıtlamış bir şarkıcı içinde geçerlidir. üstelik bu sanatçılar şarkı söyleme tekniklerinde bir kusur olacağını kabul etmek istemezler.
2- karın kaslarının hatalı kullanılması: ses organlarının yalnızca gırtlakta yer aldığını düşünen bazı sanatçılar karın kaslarını önemsemezler. karın kaslarının doğru kullanılmadığı durumlarda ses sorunları doğabilir.
3- yanlış postür: postür, vücudun ayakta ve dengeli bir biçimde simetrik olmasıdır. yatarak, oturarak ve kol kaslarını gererek şarkı söylemek çok zor ve yanlıştır.
4- buluğ döneminde şarkı söylemek: tartışmalı olmakla birlikte buluğ döneminde ses tam oturmadığından şarkı söylemek, şan dersleri almak zararlıdır.
5- kendi sesinden farklı bir ses çıkarmaya çalışmak: her şan öğrencisinin kalbinde bir aslan yatar ve sesini ona benzetmeye çalışır. bu çok yanlıştır.
6- yetersiz eğitim: şarkıcının eğitim süresinin kısa olması ve bu eğitimin zaman zaman kesintiye uğraması birçok sorunu beraberinde getirir. bir şarkıcınırı ses eğitimi gördüğü yılların, ses yeterliliği ile doğrudan bir bağlantısı vardır. bir iki yıldır ses eğitimi alan bir şarkıcının teknik problemleri, yirmi yıldır çalışan kişiye göre daha fazla olacaktır.
7- eğitim ve çalışma programlarının yüklü olması: şarkıcıdaki fiziksel dayanıklılığın düşmesine ve psikolojik gerilime yol açan yüklü bir programla, olumsuz gelişmeler kaçınılmazdır.
8- prova ortamının sağlıksız olması: bozuk akustik, sigara dumanı, toz, gürültü, kuru, sıcak ya da soğuk ortamlar ses bozukluklarına yol açar.
9- sesin dinlendirilme sürecindeki yanlışlar: bu yanlış, genel olarak konser sonralarında yapılır. başarılı bir konserden sonra sahne arkasındaki kutlamalar zararlı olabilir. şarkıcı yorulmuş ve gerilmiştir. çevresinde gürültülü bir kalabalık vardır ve çevresi kuru, tozlu bir havayla kaplıdır. benzer şartlar gösteri sonrası partilerde de vardır ve sigara dumanı işi daha da kötüleştirir.
10- sese uygun olmayan repertuar: şarkıcılar seslerinin sınıflandırılmasının bir alışkanlığa dönüşmesinden mutsuzluk duyarlar. ancak sesi olduğundan başka bir şekilde kullanmaya çalışmak daha büyük mutsuzluklara neden olacaktır.
il- yanlış performans (eğitimsiz veya az eğitimli yoğun ses kullanımı): bir şarkıcının ses eğitimine başlamadan önceki aktif çalışma süresini bilmek gerekir. amatör şarkıcılar sık sık düzeltilmesi oldukça zor olan, istenmeyen teknikler geliştirirler. eğitimsizler ya da az eğitimli yoğun ses kullanımı ve uygun olmayan repertuar, daha sonra ortaya çıkacak ses bozukluklarının nedeni olabilir.
12- konuşma sesinin korunmaması. İnsanların tümü seslerini konuşmak için kullanır. ses sanatçıları şarkı söylediklerinde seslerini korumayı bilirler ancak konuşurken aynı özeni göstermez ve bundan zararlı çıkarlar. uzmanlar genellikle konuşma sesi ile ilgilenmezler. bu da sesin zorlanmasına ve konuşma sesinin olduğu kadar şarkı söyleme sesinin de etkilenmesine yol açar. bu tür bir zarar özellikle arabalar ve gürültülü ortamlar gibi gürültünün aldatıcı düzeyde yüksek olduğu yerlerde meydana gelir.
13- uçak yolculukları: kabin içindeki kuru hava ve fondaki gürültünün yüksek sesle konuşmaya neden olması.
14- lombard etkisinin bilinmemesi: lombard etkisi, gürültülü ortamlarda sesin şiddetinin artırılması eğilimidir. İyi bir şarkıcı bu eğilimin nasıl denetleneceğini bilir ve sesi için zararlı olacak düzeyde sesini yükseltmez. klasik müzik sanatçıları bu eğitime sahiptirler ve genel olarak bir piyano eşliğinde şarkı söylerler. ancak büyük salonlarda orkestra ile çalışanlar ve opera şarkıcıları deneyimsiz dönemlerde aşırıya kaçarlar ve seslerini zorlarlar. bu durum pop şarkıcılarında daha sık görülür.
15- çalışma ortamının iyi olmaması: konser amacıyla inşa edilmemiş, akustiği bozuk büyük salonlar, havasız, gürültülü ortamlar ses sanatçıları için çok zararlıdır. özellikle büyük salonlarda yüksek sesle şarkı söyleyen pop sanatçıları için ses monitörleri son derece önemlidir. bu aletler, şarkı söyleyen grubun ve şarkıcının sesini kendisine yönelterek akustik geri dönüşü sağlar. ancak bunların kullanılması her konser ortamında mümkün değildir.
16- sahne korkusu: İnsan sesi, duyguların en hassas ileticisidir. eğitimli şarkıcılar normal şartlarda seslerini fiziksel ve duygıısal stresten korumayı bilirler. ancak bunu başaramadıkları zamanlar da olıır. sahne korkusu, güvensizlik, depresyon ve diğer duygusal bozukluklar sese yansır. bu tür tepkilerin bir kısmı otonom sinir sistemi aracılığıyla ortaya çıkar ve ağız kuruluğu, ciltte solukluk, salgılarda koyulaşma meydana getirir. bunlar normal tepkilerdir, iyi bir eğitimle ve güven duygusunun gelişmesiyle üstesinden gelinebilir.
17- sigara kullanımı: sigara dıımanının mukozadaki zararları tartışılmaz. ses kanalı boyunca hafif ödem ve yaygın iltihaba yol açan dumanın kendisi gibi yaydığı sıcaklık da önemlidir. ses sanatçılarının sigara içmeleri çok yanlıştır. ancak sigara içmeden de sigara içilen ortamlarda bulunmaları sorun yaratabilir. bazı tiyatro veya konser salonlarında, sahneden salona doğru havayı üfleyen fanlar yerleştirilerek sanatçıların korunmasına özen gösterilir.
18- alkol kullanımı: alkollü içeceklerin az miktarda içilmesi bile tartışma konusudur. uzmanların çoğu, damarlarda ve mukozada yol açtığı değişiklikler nedeniyle alkole karşı çıkarlar. birçok sanatçı ise sahneye çıkmadan önce az miktarda alkole ihtiyaç duyarlar ve bunun kendileri için olumlu bir etkisi olduğunu savunurlar.
19- İlaç kullanımı: antihistaminik ilaçlar boğazda kuruluk yaratarak seste bozulmalara yol açabilir. bu nedenle dikkatle ve doktor gözetiminde kullanmak gerekir. benzer sonuçlar, bilinçsiz antibiyotik kullanımında da görülür. sanatçılar gösteri öncesinde boğaz rahatsızlıkları için hekime danışmadan antibiyotik kııllanırlar. oysa uygun ilaç ve dozun saptanmasını hekime bırakmak gerekir.
örneğin, antibiyotikler mikropları öldürür ama virüslere karşı etkili değildir. soğuk algınlığı, virüslerin yol açtığı bir hastalıktır. bazı antibiyotiklerin bazı mikroplara hiçbir etkisi yoktur. penisilin, "streptokok" adı verilen boğaz hastalığının mikrobuna karşı etkilidir. ancak boğaz hastalığını streptokok değil de "stafilokok" yapıyorsa penislin hiçbir işe yaramaz, boşa zaman kaybı olur; bu arada da mikroplar direnç kazanır ve hastalığın tedavisi güçleşir.
kortizon, ödem ve tahriş bulgularını ortadan kaldırır ama vücudun mikroplara karşı direncini düşürürür. kortizon çok bilinçli olarak, uygun doz ve sürelerde kullanılmalıdır.
antihistaminikler mukozada kuruluk yapar, boğazda kazınma ve kuru öksürüğe neden olur. daha önce hiç antihistaminik kullanmamış bir sanatçının program öncesinde kullanmaması gerekir.
aspirin, alternatifi olduğu sürece hiçbir zaman bir ses sanatçısı tarafından kullanılmamalıdır. yan etkileri vardır ve ses tellerinde kanamaya yol açabilir. tedavi sırasında alınan ilaçlarda birçok yan etkiyle karşılaşmak mümkündür ve bundan kaçınmak için mutlaka doktor kontrolünde ilaç almak gerekir.
yüksek dozda "c" vitamini kullanımı da idrar söktürücü özelliğiyle aşırı su kaybına ve mukozada kuruluğa neden olabilir.
20- uyuşturucu maddelerin kullanımı: burun ve boğaz mukozalarını tahriş eder, damarlarda genişleme ve büzülmelere neden olur, duyarlılığı düşürür; sonuç olarak ses kontrolünü azaltarak sesin bozulmasına yol açar.
21- bazı yiyecekler: gösteriden önce süt, dondurma, çikolata, kahve, kuruyemiş gibi besinler boğazda tahriş, boğazı temizleme ihtiyacı ve salgılarda koyulaşma meydana getirir. limon suyu salgıları incelttiği için yararlı olabilir.
22- sesin yaşlanması: sesin yaşlanması her zaman kişinin yaşıyla doğrudan ilişkili olmayabilir. ancak çoğu yaşlı insanın vücudundaki aşağıda sıralanan değişikliklere bağlı olarak seslerinin de değişim gösterdiği saptanmıştır:
o vücuttaki kıkırdak özelliklerini kaybedip kemikleşmeye başlar.
o yumuşak dokularda hacim olarak küçülme görülür.
o gırtlakta yer alan iç kasların elastik lifleri azalır ya da kopar.
o damarlarda kireçlenme ve daralma gibi rahatsızlıklar sonucu gırtlağın beslenmesi azalır.
o vücuttaki yağ birikimleri nedeniyle genel sağlık sorunlarına da bağlı olarak çalışma temposunda düşü olur.
o akciğerlerin kapasitesi düşer.
o hormonların fonksiyonları azalır.
o su metabolizması azalır.
o boyun dış kaslarının yumuşaklığı kaybolur.
o "c" vitamini metabolizması azalır.
o kollajen doku azalır.
o erkek sesleri 80-90 yaşlarında incelirken, kadınlarınki kalınlaşır.
23- mevsim hastalıkları.
24- genel durum bozukluğu.
25- yorgunluk.
26- uykusuzluk.
27- cinsiyet hormonları.
28- gece geç saatlerde yemek yeme alışkanlığı.
29- aşırı heyecan.
30- vücudun su ihtiyacının karşılanmaması.
31- havanın nem oranının düşük ya da yüksek oluşu.
dostlarım bu adam ne diyoo yaa diyenleriniz vardır içinizde belki ama aklınızda bulunması gerekenleri sizlere sunuyorum..bişeyler yazmamışsınız ama okuduğunuzu görür gibiyim.bilgilerimi sizinle paylaşarak eğer size birşey katıyorsam ne mutlu bana...
sesin korunması
ses sanatçılarında ses bozukluklarının nedeni
türkiye'de ki profesyonel ses sanatçılarının en önemli sorunlarından biri, seslerindeki bozulma nedeniyle başvuracakları yeterli sayıda foniatrın olmayışıdır. foniatr, müziğin temel bilgilerine sahip, şan tekniğini de bilen ve sadece ses bozuklukları ile ilgilenen kulak, burun boğaz uzmanıdır.
türkiye'de foniatr'ın az sayıda bulunmasının yanı sıra, öneminin bilinmeyişi de büyük sorundur. çünkü birçok sanatçının, foniatriarın görevini üstlenen kbb uzmanlarından beklentileri çok farklıdır. uzmana başvuran sanatçının amacı, ses bozukluğunun birtakım ilaçlarla bir an önce giderilmesi ve sahne çalışmalarının kesintiye uğramamasıdır. oysa ses bozuklukları konusunda eğitim görmüş, deneyimli bir kbb uzmanının görevi, ses bozukluğunun nedenlerini saptadıktan sonra bunu ortadan kaldırmaktır.
ses sanatçılarındaki ses bozukluğu nedenleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:
1- tekniğin kusurlu olması: şarkı söylemeye yeni başlayan bir şarkıcının tekniği yanlış olabilir ve gırtlağını fazlasıyla zorlayarak birçok sorunla karşılaşabilir. bu durum kendini kanıtlamış bir şarkıcı içinde geçerlidir. üstelik bu sanatçılar şarkı söyleme tekniklerinde bir kusur olacağını kabul etmek istemezler.
2- karın kaslarının hatalı kullanılması: ses organlarının yalnızca gırtlakta yer aldığını düşünen bazı sanatçılar karın kaslarını önemsemezler. karın kaslarının doğru kullanılmadığı durumlarda ses sorunları doğabilir.
3- yanlış postür: postür, vücudun ayakta ve dengeli bir biçimde simetrik olmasıdır. yatarak, oturarak ve kol kaslarını gererek şarkı söylemek çok zor ve yanlıştır.
4- buluğ döneminde şarkı söylemek: tartışmalı olmakla birlikte buluğ döneminde ses tam oturmadığından şarkı söylemek, şan dersleri almak zararlıdır.
5- kendi sesinden farklı bir ses çıkarmaya çalışmak: her şan öğrencisinin kalbinde bir aslan yatar ve sesini ona benzetmeye çalışır. bu çok yanlıştır.
6- yetersiz eğitim: şarkıcının eğitim süresinin kısa olması ve bu eğitimin zaman zaman kesintiye uğraması birçok sorunu beraberinde getirir. bir şarkıcınırı ses eğitimi gördüğü yılların, ses yeterliliği ile doğrudan bir bağlantısı vardır. bir iki yıldır ses eğitimi alan bir şarkıcının teknik problemleri, yirmi yıldır çalışan kişiye göre daha fazla olacaktır.
7- eğitim ve çalışma programlarının yüklü olması: şarkıcıdaki fiziksel dayanıklılığın düşmesine ve psikolojik gerilime yol açan yüklü bir programla, olumsuz gelişmeler kaçınılmazdır.
8- prova ortamının sağlıksız olması: bozuk akustik, sigara dumanı, toz, gürültü, kuru, sıcak ya da soğuk ortamlar ses bozukluklarına yol açar.
9- sesin dinlendirilme sürecindeki yanlışlar: bu yanlış, genel olarak konser sonralarında yapılır. başarılı bir konserden sonra sahne arkasındaki kutlamalar zararlı olabilir. şarkıcı yorulmuş ve gerilmiştir. çevresinde gürültülü bir kalabalık vardır ve çevresi kuru, tozlu bir havayla kaplıdır. benzer şartlar gösteri sonrası partilerde de vardır ve sigara dumanı işi daha da kötüleştirir.
10- sese uygun olmayan repertuar: şarkıcılar seslerinin sınıflandırılmasının bir alışkanlığa dönüşmesinden mutsuzluk duyarlar. ancak sesi olduğundan başka bir şekilde kullanmaya çalışmak daha büyük mutsuzluklara neden olacaktır.
il- yanlış performans (eğitimsiz veya az eğitimli yoğun ses kullanımı): bir şarkıcının ses eğitimine başlamadan önceki aktif çalışma süresini bilmek gerekir. amatör şarkıcılar sık sık düzeltilmesi oldukça zor olan, istenmeyen teknikler geliştirirler. eğitimsizler ya da az eğitimli yoğun ses kullanımı ve uygun olmayan repertuar, daha sonra ortaya çıkacak ses bozukluklarının nedeni olabilir.
12- konuşma sesinin korunmaması. İnsanların tümü seslerini konuşmak için kullanır. ses sanatçıları şarkı söylediklerinde seslerini korumayı bilirler ancak konuşurken aynı özeni göstermez ve bundan zararlı çıkarlar. uzmanlar genellikle konuşma sesi ile ilgilenmezler. bu da sesin zorlanmasına ve konuşma sesinin olduğu kadar şarkı söyleme sesinin de etkilenmesine yol açar. bu tür bir zarar özellikle arabalar ve gürültülü ortamlar gibi gürültünün aldatıcı düzeyde yüksek olduğu yerlerde meydana gelir.
13- uçak yolculukları: kabin içindeki kuru hava ve fondaki gürültünün yüksek sesle konuşmaya neden olması.
14- lombard etkisinin bilinmemesi: lombard etkisi, gürültülü ortamlarda sesin şiddetinin artırılması eğilimidir. İyi bir şarkıcı bu eğilimin nasıl denetleneceğini bilir ve sesi için zararlı olacak düzeyde sesini yükseltmez. klasik müzik sanatçıları bu eğitime sahiptirler ve genel olarak bir piyano eşliğinde şarkı söylerler. ancak büyük salonlarda orkestra ile çalışanlar ve opera şarkıcıları deneyimsiz dönemlerde aşırıya kaçarlar ve seslerini zorlarlar. bu durum pop şarkıcılarında daha sık görülür.
15- çalışma ortamının iyi olmaması: konser amacıyla inşa edilmemiş, akustiği bozuk büyük salonlar, havasız, gürültülü ortamlar ses sanatçıları için çok zararlıdır. özellikle büyük salonlarda yüksek sesle şarkı söyleyen pop sanatçıları için ses monitörleri son derece önemlidir. bu aletler, şarkı söyleyen grubun ve şarkıcının sesini kendisine yönelterek akustik geri dönüşü sağlar. ancak bunların kullanılması her konser ortamında mümkün değildir.
16- sahne korkusu: İnsan sesi, duyguların en hassas ileticisidir. eğitimli şarkıcılar normal şartlarda seslerini fiziksel ve duygıısal stresten korumayı bilirler. ancak bunu başaramadıkları zamanlar da olıır. sahne korkusu, güvensizlik, depresyon ve diğer duygusal bozukluklar sese yansır. bu tür tepkilerin bir kısmı otonom sinir sistemi aracılığıyla ortaya çıkar ve ağız kuruluğu, ciltte solukluk, salgılarda koyulaşma meydana getirir. bunlar normal tepkilerdir, iyi bir eğitimle ve güven duygusunun gelişmesiyle üstesinden gelinebilir.
17- sigara kullanımı: sigara dıımanının mukozadaki zararları tartışılmaz. ses kanalı boyunca hafif ödem ve yaygın iltihaba yol açan dumanın kendisi gibi yaydığı sıcaklık da önemlidir. ses sanatçılarının sigara içmeleri çok yanlıştır. ancak sigara içmeden de sigara içilen ortamlarda bulunmaları sorun yaratabilir. bazı tiyatro veya konser salonlarında, sahneden salona doğru havayı üfleyen fanlar yerleştirilerek sanatçıların korunmasına özen gösterilir.
18- alkol kullanımı: alkollü içeceklerin az miktarda içilmesi bile tartışma konusudur. uzmanların çoğu, damarlarda ve mukozada yol açtığı değişiklikler nedeniyle alkole karşı çıkarlar. birçok sanatçı ise sahneye çıkmadan önce az miktarda alkole ihtiyaç duyarlar ve bunun kendileri için olumlu bir etkisi olduğunu savunurlar.
19- İlaç kullanımı: antihistaminik ilaçlar boğazda kuruluk yaratarak seste bozulmalara yol açabilir. bu nedenle dikkatle ve doktor gözetiminde kullanmak gerekir. benzer sonuçlar, bilinçsiz antibiyotik kullanımında da görülür. sanatçılar gösteri öncesinde boğaz rahatsızlıkları için hekime danışmadan antibiyotik kııllanırlar. oysa uygun ilaç ve dozun saptanmasını hekime bırakmak gerekir.
örneğin, antibiyotikler mikropları öldürür ama virüslere karşı etkili değildir. soğuk algınlığı, virüslerin yol açtığı bir hastalıktır. bazı antibiyotiklerin bazı mikroplara hiçbir etkisi yoktur. penisilin, "streptokok" adı verilen boğaz hastalığının mikrobuna karşı etkilidir. ancak boğaz hastalığını streptokok değil de "stafilokok" yapıyorsa penislin hiçbir işe yaramaz, boşa zaman kaybı olur; bu arada da mikroplar direnç kazanır ve hastalığın tedavisi güçleşir.
kortizon, ödem ve tahriş bulgularını ortadan kaldırır ama vücudun mikroplara karşı direncini düşürürür. kortizon çok bilinçli olarak, uygun doz ve sürelerde kullanılmalıdır.
antihistaminikler mukozada kuruluk yapar, boğazda kazınma ve kuru öksürüğe neden olur. daha önce hiç antihistaminik kullanmamış bir sanatçının program öncesinde kullanmaması gerekir.
aspirin, alternatifi olduğu sürece hiçbir zaman bir ses sanatçısı tarafından kullanılmamalıdır. yan etkileri vardır ve ses tellerinde kanamaya yol açabilir. tedavi sırasında alınan ilaçlarda birçok yan etkiyle karşılaşmak mümkündür ve bundan kaçınmak için mutlaka doktor kontrolünde ilaç almak gerekir.
yüksek dozda "c" vitamini kullanımı da idrar söktürücü özelliğiyle aşırı su kaybına ve mukozada kuruluğa neden olabilir.
20- uyuşturucu maddelerin kullanımı: burun ve boğaz mukozalarını tahriş eder, damarlarda genişleme ve büzülmelere neden olur, duyarlılığı düşürür; sonuç olarak ses kontrolünü azaltarak sesin bozulmasına yol açar.
21- bazı yiyecekler: gösteriden önce süt, dondurma, çikolata, kahve, kuruyemiş gibi besinler boğazda tahriş, boğazı temizleme ihtiyacı ve salgılarda koyulaşma meydana getirir. limon suyu salgıları incelttiği için yararlı olabilir.
22- sesin yaşlanması: sesin yaşlanması her zaman kişinin yaşıyla doğrudan ilişkili olmayabilir. ancak çoğu yaşlı insanın vücudundaki aşağıda sıralanan değişikliklere bağlı olarak seslerinin de değişim gösterdiği saptanmıştır:
o vücuttaki kıkırdak özelliklerini kaybedip kemikleşmeye başlar.
o yumuşak dokularda hacim olarak küçülme görülür.
o gırtlakta yer alan iç kasların elastik lifleri azalır ya da kopar.
o damarlarda kireçlenme ve daralma gibi rahatsızlıklar sonucu gırtlağın beslenmesi azalır.
o vücuttaki yağ birikimleri nedeniyle genel sağlık sorunlarına da bağlı olarak çalışma temposunda düşü olur.
o akciğerlerin kapasitesi düşer.
o hormonların fonksiyonları azalır.
o su metabolizması azalır.
o boyun dış kaslarının yumuşaklığı kaybolur.
o "c" vitamini metabolizması azalır.
o kollajen doku azalır.
o erkek sesleri 80-90 yaşlarında incelirken, kadınlarınki kalınlaşır.
23- mevsim hastalıkları.
24- genel durum bozukluğu.
25- yorgunluk.
26- uykusuzluk.
27- cinsiyet hormonları.
28- gece geç saatlerde yemek yeme alışkanlığı.
29- aşırı heyecan.
30- vücudun su ihtiyacının karşılanmaması.
31- havanın nem oranının düşük ya da yüksek oluşu.
eğitim görmemiş bir sesin, hakiki kalitesini anlamak oldukça zordur. bu bakımdan, tenor olduğu kesin olarak saptanmamış kimse, bariton kabul edilmeli. aynı şekilde soprano da mezzo-soprano olarak çalıştırılmalıdır. çalışmalar ilerledikçe, sesin esas rengi ortaya çıkar.
yapılan her ses egzersizi bir amaca yönelik olmalıdır. gelişi güzel melodilerle, amaçsız yapılan egzersizlerin hiçbir faydası yoktur. amaç, sade ve uygun egzersizlerle, nefesin pürüzsüz ve ölçülü olmasını sağlamak, diyaframın iyi kullanılmasını öğretmek, sesin rezonansını sağlamak, registerleri yerine oturtarak sesleri birbirine perçinlemek, parlak, dolgun sesler elde etmektir.
ses egzersizleri, kolaydan zora doğru ve amaçlara yönelik olmalıdır. bu çalışmaları aşağıdaki şekilde basamakları birbirine perçinleyerek olumlu sonuçlar almamız mümkündür dostlarım.
1- ses eğitiminde birinci basamak, nefes eğitimi olmalı. nefes çalışmaları ile diyaframın kullanılması bir anda yürütülmelidir. bunun için öğrenci, derin nefes aldıktan sonra, havayı dişlerinin arasından tıslamak sureti ile nefes vermeli ve havanın bir noktaya akacak şekilde toplandığını düşünmelidir. hava iyi kullanılırsa, uzun süreli tıslamalar elde edilebilir. tıslama esnasında, ses telleri hiçbir şekilde zorlanmamalı. havanın dişler arasından devamlı sızması ve diyafram çalışması dikkatle kontrol edilmelidir.
2- şan eğitiminde, nefes ve diyafram çalışmalarından sonra sıra tek tonların söylenmesine gelir. tonlar tam sesle, zorlanmadan, bastırmadan söyletilmeli, seslerin rezonansa oturması sağlanmalıdır. oturan tonlardan sonra, yarımşar ton ilerleyerek veya gerileye giderek çalışmalar sürdürülür. öğrenciye devamlı, havayı düzenli bir şekilde, bir noktaya doğru yöneltmesi, sesini rezonans boşluklarında büyütmesi ve gırtlağını bir kuyu gibi açık tutması telkin edilir.
tiz seslerin çıkartılmasını sağlamak için öğrenciye; sanki ağzında sıcak bir lokma varmış da ağzı yanmasın diye damağını kapatıyormuş gibi davranmasını söylemek iyi sonuç verir.
tek tonlar, vokal ve konsonların oluşturdıığu hecelerle çalışarak artikülasyon yapılır ve diyafram çalıştırılır.
3- tek tonu çıkartmakta başarı sağlayan öğrenciye, küçük ses dizileri söyletilebilir. major gamın ilk üç sesten kurulan dizisi, buna uygundur. bu çalışma yapılırken tonlar birbirine çok bağlı olmalıdır. tize doğru karın hafifçe içeri çekilirken, egzersiz bitince karın kasları gevşetilip bir an dinlenilir. egzersize, rahat bir tondan başlayarak yavaş yavaş yarımşar ton inceye çıkılır. yeteri kadar inceye çıkıldıktan sonra, bu kez yarımşar ton aşağıya inilmeye başlanır. herhangi bir tonun üzerinde pürüzlenme veya zorlanma olur veya sesi iyi tınlamazsa geriye dönülerek aynı egzersiz yarım veya bir ton aşağıdan tekrar denenmelidir.
egzersize rahat gelen bir tondan başlanmalıdır. önce u vokaliyle yapılan çalışmalarda daha sonra diğer vokaller de denenir. İ ve e vokalleriyle yapılan çalışmalarda ses daha rezonanslı ve parlak çıkar. bu durum, şan öğrencisinin moralinin yükselmesine faydalı olur. a vokali çoğu kimsede dayanıksız ve donuk olur. ancak aynı zamanla ve çalışarak öteki vokaller kadar parlak olur, kolay çıkarılır.
çalışma biraz daha ilerleyince üç sesten major dizi iki defa tekrarianarak egzersiz yapılır.
4- kapalı ağızla rezonans çalışması. sesin yerine oturması, rezonansın sağlanması için kapalı ağızla orta seslerde yapılan ses egzersizleri faydalıdır. kapalı ağızla seslerde m ve n konsonları ile (sessiz harfleri) yapılan tınlama çahşmalarında fazla ses vermeden hafifçe tınlamaya özen gösterilir. bu şekilde, ağız ve burun boşluklarında oluşan ve skala yükseldikçe alın boşluğuna geçen bir titreyiş hissedlir. bu çalışma sesin rezonans boşluklarına sağlıklı bir şekilde gönderilmesini sağlar.
5- çalışmalar ilerledikçe ton dizisi, tonikten beşliye kadar genişletilir. başlangıçta tonu, bütün egzersizlerde sesin cinsine göre değişir. önce u sonra a ve vokalleri ile daha sonra da iki defa tekrarlanarak yapılır. vokallerin (sesli harflerin) hepsine eşit parlaklık sağlamak için en iyi oturan vokalden hemen sonra, daha az tınlayan bir vokalin getirilmesi denenebilir. egzersizi daha kolaylaştırmak için m, n veya s gibi tınlayan bir konsondan faydanılır.. çalışma sırasında bütün tonların bağlı kalmasına, vokallerin eşit renk tınlayışta olmalarına dikkat edilmelidir.
6- bir müddet sonra, bırbirine yakın seslerin egzersizlerine alışan şan öğrencisi, daha geniş aralıklarla birbirinden ayrılan sesleri içeren egzersizlere yöneltilir. bu konudaki en kolay egzersiz majör gamdaki tonik-üçlü-beşli dizisidir. daha önceki egzersizlerde yaptığımız gibi, derin nefes alıp havayı tembel hale getirdikten sonra, u veya İ vokali ile egzersize başlanır.
tizlere doğru karın kasları toplanarak havayı yukarı itmeli ve damak biraz kubbelenmelidir. bu egzersiz, her sesin en kalın tonundan başlayarak, zorluk çekmeden çıkabileceği en ince tona kadar yapılabilir. ancak, zorlamadan kaçınmalıdır. daha sonraki çalışmalarda bu dizi oktavın da eklenmesi ile daha genişletilebilir.(tizlere geçerken içeri çekilen, pese geçerken gevşetilen karın kaslarının hareketi, öğürrne sırasında yapılan hareketle eşittir). bu egzersizlerin başarı ile tamamlanmasından sonra daha geniş aralıklı egzersizlere geçilir.
7- beşli atlamalar: esas tondan beşliye atlayarak tonu iyice oturttuktan sonra, sıra ile bütün tonları söyleyerek aşağı inilir. İnerken sesin en tiz tondaki parlaklık ve rezonansı korumasına dikkat etmelidir. bu egzersizler u ve İ vokalleri ile yerine oturtulduktan sonra a,e,o gibi diğer vokallerle uygulanır.
8- daha geniş aralıkları çalışmaya geçmeden aşağıdan yukarı çıkan geniş ton dizilerini söylemek yerinde olur. derin nefes alıp havayı depo ettikten sonra sesi kafaya doğru yöneltmeliyiz. kalın seslerde biraz daha ağır söylenen bu egzersiz, daha hızlı bir tempoyla söylenebilir.
9- büyük aralıklar. geniş aralıklardan en kolay söyleneni, oktay atlamalarıdır. derin nefes alıp depo ettikten sonra, pes tonu söyleyip gırtlağı tamamen gevşek bırakarak oktava atlamalıdır. oktavın yerine oturup oturmadığını anlamak için, aynı aralığı bir daha tekrarlamak iyi sonuç verir. oktay atlamalarında zorluk çekenlere, üst tonla tınlayan bir sessiz harf (konson) kullanılmalıdır. oktay atlamaları için aşağıdaki değişik egzersizler kullanılır.
10- staccato çalışmaları: diğer egzersizlerle bir arada yürütülmelidir. sesin tınlamasına özen gösterilmelidir.
il- nüans çalışmaları: orta sesler üzerinde yapılan çalışmalar istenilen düzeye gelmeden, nüans çalışmalarına başlanmamalıdır. zamansız başlatılan nüans çalışmaları, hafif seslerin nefesten koparak desteksiz söylenmesine, kuvvetli seslerin de bağırılarak çıkarılmasına yol açar. nüans egzersizleri daima nefesten kopmayan bir sesle yapılmalıdır.
ses-nefes bağlantısı, en hafif ve en kuvvetli seslerden korunmalıdır. böylece, nefes desteğine dayanan en hafif ses bile, salonun en uzak köşesindeki dinleyicinin kulağına ulaşabilcektir. nüans egzersizlerine geçerken, rezonans çalışmalarına da büyük önem verilmelidir. ancak bu şekilde, çok hafif sesler nefesten kopmadan çıkarılabilir, en kuvvetli sesler de bağırmadan elde edilebilir.. İlk nüans egzersizlerine mf (orta kuvvetli) ve mp (orta hafif) seslerle başlanır.
çok hafif ve çok kuvvetli seslere, adım adım yaklaşılır. bu çalışmada ele alınacak küçük bir müzik cümlesi, önce mf söylenmeli, sonra aynı teknik mp'ye dönüştürülmeli. daha sonra, sesin nefesten kopmamasına özen göstererek mp'den veya mf'den mp'ye geçişler ve uygulamalar denenmelidir. çalışmalar ilerledikçe, bütün nüans biçimleri uygulanır. şarkıcı, sesin: bir enstrümanın ustalığı ile kullanmasını öğrenir.
12- ses çalışmalarında değişik egzersizlerin uygulanması, söyleyerek artikülasyon yapmak, bütün sesleri parlak tonlarda çıkarmak, diyaframı çalıştırmak amacına yöneliktir.
13-tiz seslerin çalışılması. şan çalışmalarına, sesin en rahat ve renkli olduğu tonlardan başlamak gerekir. bunlar da çoğunlukla orta seslerdir. tiz ve pes tonlar çalışmalarla elde edilir. ancak, çok uzun zaman sadece orta sesler üzerinde çalışmak, sesi ağırlaştırır. bunun için, orta sesleri yeterince oturttuktan sonra, gayet dikkatle davranarak tizlere ve peslere uzanmalıdır.
öğretmen kontrolünde yapılan çalışmalar tam sesle uygulanmalıdır.
çalışma sırasında sesin en son sınırına ulaşan ve aynı yüksek sesi arka arkaya tekrarlatan egzersizlerden kaçınmak yerinde olur. sesin genişliği, yavaş yavaş yarımşar ton ilavesi ile sağlanmalı, yeni kazanılan tonları yerine oturmadan, başka tonlara geçilmemelidir. yüksek seslerde çalışma yapıldıktan sonra, sesi daha fazla yormamak için, hemen orta ve kalın seslere geçilerek çalışmanın sürdürülmesi faydalı olur.
yüksek seslere çıkılırken buna paralel olarak ağız da açılmaya başlamalı, en tiz tonda en fazla açık halini almalıdır. ancak bu pozisyonda, tiz sesi çıkarırken, şarkıcının yüz ifadesinin gerilmemesi ve kasılmamasına dikkat edilmelidir. tiz tonlarda çene, gevşek bir şekilde aşağıya sarkmalıdır. tiz tonu verirken, öğrencinin ayaklarının ucuna kalkmaması, düzgün ve rahat bir pozisyonda durması sağlanır.
tiz tonlarda ses mutlaka diyaframa sağlam dayanmak zorundadır. bunun yanında boğaz boşluğu, aşağı ve içeri doğru genişlemeli, sanki sesi yutacakmış gibi bir pozisyon alınmalıdır. başın yukarıya doğru dik durması sesin çıkışını kolaylaştırır. tizlerin i vokaliyle söylenmesi sese parlaklık ve kuvvet verir.
tizlere yükselirken, özellikle geçit tonlarında, damağı yuvarlak tutmak, geniz boşluğu da içeri doğru yuvarlanmış bir boru gibi düşünmek tiz seslerde rahatlık sağlar. aralığın büyük veya küçük oluşuna göre, karın yavaş yavaş veya birden bire içeri çekilir. bu pozisyonla diyaframın yükselmesi sağlanır. diyafram yükseldiği anda hançere de kolayca en yüksek ses pozisyonuna geçebilir.
daha ilerlemiş öğrencilere, oktay sıçramaları egzersizleri yaptırılabilir. tizleri çok kısa sürede kolaylaştıran bu egzersizler, başlangıçta muhakkak öğretmen kontrolünde yapılmalıdır. çünkü ses, göğüs registerinden veya orta sesten birdenbire kafa registerine fırlayacaktır. bu tiz sesin tamamen kafada ve metalik bir parlaklıkta olması şarttır.
bu egzersiz bir süre yapıldıktan sonra, hemen dinlendirici egzersizlere geçilmelidir. egzersizler, aralıksız ve tek taraflı olmamalı, zor çalışmalardan sonra gevşetici egzersizlere yer verilmelidir. orta tizleri oturtmak için yukarıdaki egzersize küçük bir ilave yapılır. oktavlar çabuk söylendikten sonra beşli üzerinde durulur. bu egzersizin amacı tizlerde kafa tonunu beşliye mal etmektir. bu daha çok kadın sesleri ve tenorlar için yararlıdır. bu çalışmadan sonra gam ve arpejler üzerinde egzersizler yapılır.
14- pes seslerin çalışılması. şan eğitiminde, sadece tiz seslerin zor elde edildiğine inanılır. oysa kalın seslerin elde edilmesi ve kalına geçerken geçit tonlarının ortadan kaldırılması daha zordur. kalın sesleri elde etmek için en kolay ve en iyi yol, tizleri ve orta sesleri ıyi oturtmaktır. tız tonları sağlayan pozısyonlarda, ses tellerı ne kadar rahat ve krampsız olursa, tizlerden peslere geçişte o kadar kolay verimli ve doğal olur. kalın seslerde, nefesin göğüse yaslanmasına ve sesin kafa rezonansında tınlamasına dikkat edilmelidir.
eğitim görmemiş bir sesin, hakiki kalitesini anlamak oldukça zordur. bu bakımdan, tenor olduğu kesin olarak saptanmamış kimse, bariton kabul edilmeli. aynı şekilde soprano da mezzo-soprano olarak çalıştırılmalıdır. çalışmalar ilerledikçe, sesin esas rengi ortaya çıkar.
yapılan her ses egzersizi bir amaca yönelik olmalıdır. gelişi güzel melodilerle, amaçsız yapılan egzersizlerin hiçbir faydası yoktur. amaç, sade ve uygun egzersizlerle, nefesin pürüzsüz ve ölçülü olmasını sağlamak, diyaframın iyi kullanılmasını öğretmek, sesin rezonansını sağlamak, registerleri yerine oturtarak sesleri birbirine perçinlemek, parlak, dolgun sesler elde etmektir.
ses egzersizleri, kolaydan zora doğru ve amaçlara yönelik olmalıdır. bu çalışmaları aşağıdaki şekilde basamakları birbirine perçinleyerek olumlu sonuçlar almamız mümkündür dostlarım.
1- ses eğitiminde birinci basamak, nefes eğitimi olmalı. nefes çalışmaları ile diyaframın kullanılması bir anda yürütülmelidir. bunun için öğrenci, derin nefes aldıktan sonra, havayı dişlerinin arasından tıslamak sureti ile nefes vermeli ve havanın bir noktaya akacak şekilde toplandığını düşünmelidir. hava iyi kullanılırsa, uzun süreli tıslamalar elde edilebilir. tıslama esnasında, ses telleri hiçbir şekilde zorlanmamalı. havanın dişler arasından devamlı sızması ve diyafram çalışması dikkatle kontrol edilmelidir.
2- şan eğitiminde, nefes ve diyafram çalışmalarından sonra sıra tek tonların söylenmesine gelir. tonlar tam sesle, zorlanmadan, bastırmadan söyletilmeli, seslerin rezonansa oturması sağlanmalıdır. oturan tonlardan sonra, yarımşar ton ilerleyerek veya gerileye giderek çalışmalar sürdürülür. öğrenciye devamlı, havayı düzenli bir şekilde, bir noktaya doğru yöneltmesi, sesini rezonans boşluklarında büyütmesi ve gırtlağını bir kuyu gibi açık tutması telkin edilir.
tiz seslerin çıkartılmasını sağlamak için öğrenciye; sanki ağzında sıcak bir lokma varmış da ağzı yanmasın diye damağını kapatıyormuş gibi davranmasını söylemek iyi sonuç verir.
tek tonlar, vokal ve konsonların oluşturdıığu hecelerle çalışarak artikülasyon yapılır ve diyafram çalıştırılır.
3- tek tonu çıkartmakta başarı sağlayan öğrenciye, küçük ses dizileri söyletilebilir. major gamın ilk üç sesten kurulan dizisi, buna uygundur. bu çalışma yapılırken tonlar birbirine çok bağlı olmalıdır. tize doğru karın hafifçe içeri çekilirken, egzersiz bitince karın kasları gevşetilip bir an dinlenilir. egzersize, rahat bir tondan başlayarak yavaş yavaş yarımşar ton inceye çıkılır. yeteri kadar inceye çıkıldıktan sonra, bu kez yarımşar ton aşağıya inilmeye başlanır. herhangi bir tonun üzerinde pürüzlenme veya zorlanma olur veya sesi iyi tınlamazsa geriye dönülerek aynı egzersiz yarım veya bir ton aşağıdan tekrar denenmelidir.
egzersize rahat gelen bir tondan başlanmalıdır. önce u vokaliyle yapılan çalışmalarda daha sonra diğer vokaller de denenir. İ ve e vokalleriyle yapılan çalışmalarda ses daha rezonanslı ve parlak çıkar. bu durum, şan öğrencisinin moralinin yükselmesine faydalı olur. a vokali çoğu kimsede dayanıksız ve donuk olur. ancak aynı zamanla ve çalışarak öteki vokaller kadar parlak olur, kolay çıkarılır.
çalışma biraz daha ilerleyince üç sesten major dizi iki defa tekrarianarak egzersiz yapılır.
4- kapalı ağızla rezonans çalışması. sesin yerine oturması, rezonansın sağlanması için kapalı ağızla orta seslerde yapılan ses egzersizleri faydalıdır. kapalı ağızla seslerde m ve n konsonları ile (sessiz harfleri) yapılan tınlama çahşmalarında fazla ses vermeden hafifçe tınlamaya özen gösterilir. bu şekilde, ağız ve burun boşluklarında oluşan ve skala yükseldikçe alın boşluğuna geçen bir titreyiş hissedlir. bu çalışma sesin rezonans boşluklarına sağlıklı bir şekilde gönderilmesini sağlar.
5- çalışmalar ilerledikçe ton dizisi, tonikten beşliye kadar genişletilir. başlangıçta tonu, bütün egzersizlerde sesin cinsine göre değişir. önce u sonra a ve vokalleri ile daha sonra da iki defa tekrarlanarak yapılır. vokallerin (sesli harflerin) hepsine eşit parlaklık sağlamak için en iyi oturan vokalden hemen sonra, daha az tınlayan bir vokalin getirilmesi denenebilir. egzersizi daha kolaylaştırmak için m, n veya s gibi tınlayan bir konsondan faydanılır.. çalışma sırasında bütün tonların bağlı kalmasına, vokallerin eşit renk tınlayışta olmalarına dikkat edilmelidir.
6- bir müddet sonra, bırbirine yakın seslerin egzersizlerine alışan şan öğrencisi, daha geniş aralıklarla birbirinden ayrılan sesleri içeren egzersizlere yöneltilir. bu konudaki en kolay egzersiz majör gamdaki tonik-üçlü-beşli dizisidir. daha önceki egzersizlerde yaptığımız gibi, derin nefes alıp havayı tembel hale getirdikten sonra, u veya İ vokali ile egzersize başlanır.
tizlere doğru karın kasları toplanarak havayı yukarı itmeli ve damak biraz kubbelenmelidir. bu egzersiz, her sesin en kalın tonundan başlayarak, zorluk çekmeden çıkabileceği en ince tona kadar yapılabilir. ancak, zorlamadan kaçınmalıdır. daha sonraki çalışmalarda bu dizi oktavın da eklenmesi ile daha genişletilebilir.(tizlere geçerken içeri çekilen, pese geçerken gevşetilen karın kaslarının hareketi, öğürrne sırasında yapılan hareketle eşittir). bu egzersizlerin başarı ile tamamlanmasından sonra daha geniş aralıklı egzersizlere geçilir.
7- beşli atlamalar: esas tondan beşliye atlayarak tonu iyice oturttuktan sonra, sıra ile bütün tonları söyleyerek aşağı inilir. İnerken sesin en tiz tondaki parlaklık ve rezonansı korumasına dikkat etmelidir. bu egzersizler u ve İ vokalleri ile yerine oturtulduktan sonra a,e,o gibi diğer vokallerle uygulanır.
8- daha geniş aralıkları çalışmaya geçmeden aşağıdan yukarı çıkan geniş ton dizilerini söylemek yerinde olur. derin nefes alıp havayı depo ettikten sonra sesi kafaya doğru yöneltmeliyiz. kalın seslerde biraz daha ağır söylenen bu egzersiz, daha hızlı bir tempoyla söylenebilir.
9- büyük aralıklar. geniş aralıklardan en kolay söyleneni, oktay atlamalarıdır. derin nefes alıp depo ettikten sonra, pes tonu söyleyip gırtlağı tamamen gevşek bırakarak oktava atlamalıdır. oktavın yerine oturup oturmadığını anlamak için, aynı aralığı bir daha tekrarlamak iyi sonuç verir. oktay atlamalarında zorluk çekenlere, üst tonla tınlayan bir sessiz harf (konson) kullanılmalıdır. oktay atlamaları için aşağıdaki değişik egzersizler kullanılır.
10- staccato çalışmaları: diğer egzersizlerle bir arada yürütülmelidir. sesin tınlamasına özen gösterilmelidir.
il- nüans çalışmaları: orta sesler üzerinde yapılan çalışmalar istenilen düzeye gelmeden, nüans çalışmalarına başlanmamalıdır. zamansız başlatılan nüans çalışmaları, hafif seslerin nefesten koparak desteksiz söylenmesine, kuvvetli seslerin de bağırılarak çıkarılmasına yol açar. nüans egzersizleri daima nefesten kopmayan bir sesle yapılmalıdır.
ses-nefes bağlantısı, en hafif ve en kuvvetli seslerden korunmalıdır. böylece, nefes desteğine dayanan en hafif ses bile, salonun en uzak köşesindeki dinleyicinin kulağına ulaşabilcektir. nüans egzersizlerine geçerken, rezonans çalışmalarına da büyük önem verilmelidir. ancak bu şekilde, çok hafif sesler nefesten kopmadan çıkarılabilir, en kuvvetli sesler de bağırmadan elde edilebilir.. İlk nüans egzersizlerine mf (orta kuvvetli) ve mp (orta hafif) seslerle başlanır.
çok hafif ve çok kuvvetli seslere, adım adım yaklaşılır. bu çalışmada ele alınacak küçük bir müzik cümlesi, önce mf söylenmeli, sonra aynı teknik mp'ye dönüştürülmeli. daha sonra, sesin nefesten kopmamasına özen göstererek mp'den veya mf'den mp'ye geçişler ve uygulamalar denenmelidir. çalışmalar ilerledikçe, bütün nüans biçimleri uygulanır. şarkıcı, sesin: bir enstrümanın ustalığı ile kullanmasını öğrenir.
12- ses çalışmalarında değişik egzersizlerin uygulanması, söyleyerek artikülasyon yapmak, bütün sesleri parlak tonlarda çıkarmak, diyaframı çalıştırmak amacına yöneliktir.
13-tiz seslerin çalışılması. şan çalışmalarına, sesin en rahat ve renkli olduğu tonlardan başlamak gerekir. bunlar da çoğunlukla orta seslerdir. tiz ve pes tonlar çalışmalarla elde edilir. ancak, çok uzun zaman sadece orta sesler üzerinde çalışmak, sesi ağırlaştırır. bunun için, orta sesleri yeterince oturttuktan sonra, gayet dikkatle davranarak tizlere ve peslere uzanmalıdır.
öğretmen kontrolünde yapılan çalışmalar tam sesle uygulanmalıdır.
çalışma sırasında sesin en son sınırına ulaşan ve aynı yüksek sesi arka arkaya tekrarlatan egzersizlerden kaçınmak yerinde olur. sesin genişliği, yavaş yavaş yarımşar ton ilavesi ile sağlanmalı, yeni kazanılan tonları yerine oturmadan, başka tonlara geçilmemelidir. yüksek seslerde çalışma yapıldıktan sonra, sesi daha fazla yormamak için, hemen orta ve kalın seslere geçilerek çalışmanın sürdürülmesi faydalı olur.
yüksek seslere çıkılırken buna paralel olarak ağız da açılmaya başlamalı, en tiz tonda en fazla açık halini almalıdır. ancak bu pozisyonda, tiz sesi çıkarırken, şarkıcının yüz ifadesinin gerilmemesi ve kasılmamasına dikkat edilmelidir. tiz tonlarda çene, gevşek bir şekilde aşağıya sarkmalıdır. tiz tonu verirken, öğrencinin ayaklarının ucuna kalkmaması, düzgün ve rahat bir pozisyonda durması sağlanır.
tiz tonlarda ses mutlaka diyaframa sağlam dayanmak zorundadır. bunun yanında boğaz boşluğu, aşağı ve içeri doğru genişlemeli, sanki sesi yutacakmış gibi bir pozisyon alınmalıdır. başın yukarıya doğru dik durması sesin çıkışını kolaylaştırır. tizlerin i vokaliyle söylenmesi sese parlaklık ve kuvvet verir.
tizlere yükselirken, özellikle geçit tonlarında, damağı yuvarlak tutmak, geniz boşluğu da içeri doğru yuvarlanmış bir boru gibi düşünmek tiz seslerde rahatlık sağlar. aralığın büyük veya küçük oluşuna göre, karın yavaş yavaş veya birden bire içeri çekilir. bu pozisyonla diyaframın yükselmesi sağlanır. diyafram yükseldiği anda hançere de kolayca en yüksek ses pozisyonuna geçebilir.
daha ilerlemiş öğrencilere, oktay sıçramaları egzersizleri yaptırılabilir. tizleri çok kısa sürede kolaylaştıran bu egzersizler, başlangıçta muhakkak öğretmen kontrolünde yapılmalıdır. çünkü ses, göğüs registerinden veya orta sesten birdenbire kafa registerine fırlayacaktır. bu tiz sesin tamamen kafada ve metalik bir parlaklıkta olması şarttır.
bu egzersiz bir süre yapıldıktan sonra, hemen dinlendirici egzersizlere geçilmelidir. egzersizler, aralıksız ve tek taraflı olmamalı, zor çalışmalardan sonra gevşetici egzersizlere yer verilmelidir. orta tizleri oturtmak için yukarıdaki egzersize küçük bir ilave yapılır. oktavlar çabuk söylendikten sonra beşli üzerinde durulur. bu egzersizin amacı tizlerde kafa tonunu beşliye mal etmektir. bu daha çok kadın sesleri ve tenorlar için yararlıdır. bu çalışmadan sonra gam ve arpejler üzerinde egzersizler yapılır.
14- pes seslerin çalışılması. şan eğitiminde, sadece tiz seslerin zor elde edildiğine inanılır. oysa kalın seslerin elde edilmesi ve kalına geçerken geçit tonlarının ortadan kaldırılması daha zordur. kalın sesleri elde etmek için en kolay ve en iyi yol, tizleri ve orta sesleri ıyi oturtmaktır. tız tonları sağlayan pozısyonlarda, ses tellerı ne kadar rahat ve krampsız olursa, tizlerden peslere geçişte o kadar kolay verimli ve doğal olur. kalın seslerde, nefesin göğüse yaslanmasına ve sesin kafa rezonansında tınlamasına dikkat edilmelidir.
